اصول دهگانه
تجارت عادلانه رویکردی اقتصادی و اجتماعی است که هدفش عدالت بیشتر در تجارت، حمایت از تولیدکنندگان کوچک و ترویج توسعه پایدار است. سازمان جهانی تجارت عادلانه (WFTO) این رویکرد را در ده اصل تعریف کرده است. همه اعضای خانه به رعایت این اصول متعهد میشوند و کمیسیون نظارتی بر اجرای آنها نظارت میکند.
-
اصل ۱
ایجاد فرصت برای تولیدکنندگان محروم
سازمانهای تجارت عادلانه برای کسانی فرصت اقتصادی میسازند که بهدلیل فقر، موقعیت جغرافیایی، جنسیت یا شرایط اجتماعی از دسترسی عادلانه به بازار محروم ماندهاند، تا با فعالیت اقتصادی پایدار زندگی خود و خانوادهشان را بهتر کنند.
نمونه عملی: خرید مستقیم از زنان سوزندوز روستایی یا گروههای تولیدی کوچک بهجای واسطههای متعدد. -
اصل ۲
شفافیت و پاسخگویی
تصمیمگیری، مدیریت مالی، قیمتگذاری و گزارشدهی شفاف است و اعضا، تولیدکنندگان و دیگر ذینفعان به اطلاعات عملکرد سازمان دسترسی دارند.
نمونه عملی: ارائه گزارش مالی سالانه به اعضا و مشارکت دادن تولیدکنندگان در تصمیمهای مهم. -
اصل ۳
رویههای تجاری منصفانه
روابط تجاری بر پایه احترام، اعتماد، گفتوگو و همکاری بلندمدت است؛ هیچ طرفی از موقعیت برتر خود برای فشار بر تولیدکننده استفاده نمیکند و در شرایط دشوار تا جای ممکن از شریک تولیدی حمایت میشود.
نمونه عملی: پیشپرداخت بخشی از هزینه سفارش برای کمک به تأمین مواد اولیه. -
اصل ۴
پرداخت منصفانه
قیمت منصفانه با گفتوگو و توافق دو طرف تعیین میشود و هزینه واقعی تولید، دستمزد منصفانه، توسعه کسبوکار و زندگی شرافتمندانه تولیدکننده را پوشش میدهد؛ هدف «ارزان خریدن» نیست، بلکه تقسیم عادلانه ارزش در زنجیره تأمین است.
نمونه عملی: پرداخت مبلغی که افزون بر مواد اولیه و دستمزد، سرمایهگذاری دوباره در کار را هم ممکن کند. -
اصل ۵
منع کار کودک و کار اجباری
هیچ کار اجباری، بردهداری نوین یا بهرهکشی از کودکان پذیرفته نیست و از حق کودکان برای تحصیل، رشد و زندگی سالم حمایت میشود. مشارکت خانوادگی کودکان در کارهای سنتی ممنوع نیست، اما هر کاری که به سلامت، آموزش یا رشد کودک آسیب بزند ممنوع است.
نمونه عملی: اطمینان از اینکه کودکان خانوادههای تولیدکننده به مدرسه میروند و در شرایط استثماری کار نمیکنند. -
اصل ۶
عدم تبعیض، برابری جنسیتی و آزادی تشکل
همه، صرفنظر از جنسیت، قومیت، مذهب، سن یا معلولیت، فرصت و حقوق برابر دارند و کارکنان و تولیدکنندگان حق تشکیل یا عضویت در تشکلها و انجمنهای صنفی را دارند. این اصل بهویژه بر توانمندسازی زنان و مشارکت آنان در تصمیمگیری تأکید دارد.
نمونه عملی: حضور زنان در هیئت مدیره تعاونیها و دستمزد برابر برای کار برابر. -
اصل ۷
شرایط کاری ایمن و مناسب
محیط کار ایمن، سالم و درخور شأن انسانی است؛ از سلامت جسمی و روانی کارکنان و تولیدکنندگان محافظت و خطرهای محیط کار به کمترین اندازه رسانده میشود.
نمونه عملی: تجهیزات ایمنی و بهداشتی، نور و تهویه مناسب در کارگاههای صنایع دستی. -
اصل ۸
ظرفیتسازی
تجارت عادلانه فقط خرید و فروش نیست؛ سازمانها برای مهارت، دانش فنی، مدیریت کسبوکار و دسترسی تولیدکنندگان به بازار سرمایهگذاری میکنند تا آنان در بلندمدت مستقلتر و توانمندتر شوند.
نمونه عملی: آموزش طراحی محصول، بازاریابی، بستهبندی، برندسازی و فروش آنلاین. -
اصل ۹
ترویج تجارت عادلانه
اعضا آگاهی عمومی را درباره عدالت در تجارت، مصرف مسئولانه و شرایط تولیدکنندگان بالا میبرند تا خریدار بداند محصولی که میخرد چگونه و به دست چه کسانی ساخته شده است.
نمونه عملی: برگزاری نمایشگاه، کمپینهای آموزشی و روایت داستان تولیدکنندگان برای مشتریان. -
اصل ۱۰
احترام به محیط زیست
اثرات زیستمحیطی کار کاهش مییابد و از منابع طبیعی مسئولانه استفاده میشود: کاهش ضایعات، مواد اولیه پایدار و مدیریت مصرف آب و انرژی.
نمونه عملی: رنگهای طبیعی، بستهبندی بازیافتپذیر و مواد اولیه محلی و پایدار.
چهار هدف کلان
این ده اصل را میتوان در چهار هدف کلان خلاصه کرد:
- عدالت اقتصادی: قیمت منصفانه، فرصتهای برابر و روابط تجاری عادلانه.
- عدالت اجتماعی: حقوق کار، برابری جنسیتی، عدم تبعیض و توانمندسازی.
- حکمرانی خوب: شفافیت، پاسخگویی و مشارکت ذینفعان.
- پایداری زیستمحیطی: حفاظت از طبیعت و استفاده مسئولانه از منابع.
برای خانه تجارت عادلانه ایران این اصول مبنای ارزیابی اعضا، شرایط عضویت، آموزش تولیدکنندگان و نظام تضمین داخلی است.